Zoeken
Laat de tekst voorlezen met 
		
		ReadSpeaker

Veelgestelde vragen

Laaggeletterdheid

Hoeveel mensen in Nederland zijn analfabeet?

Analfabeten (ongeletterden) zijn mensen die helemaal niet kunnen lezen en schrijven. In Nederland betreft dit naar schatting 250.000 mensen.

Hoeveel mensen in Nederland zijn laaggeletterd?

1,3 miljoen Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar hebben grote moeite met lezen en schrijven. Deze mensen noemen we laaggeletterd. Zij zijn niet in staat gedrukte of geschreven informatie te gebruiken en kunnen hierdoor minder goed functioneren in de samenleving, thuis en op het werk. Tweederde is van Nederlandse afkomst en eenderde is van buitenlandse afkomst.

Komt laaggeletterdheid overal in Nederland even vaak voor?

Ja. Er zijn variaties in aantallen, maar overal in Nederland is laaggeletterdheid een probleem met vergelijkbare omvang en gevolgen. Uit onderzoek van provincies blijkt bijvoorbeeld dat de aard en de omvang van de problematiek in de provincie Utrecht wordt geschat op zestien procent van de bevolking tussen 15 en 75 jaar. In Noord-Brabant is dertien procent van de volwassen Brabanders tot 65 jaar laaggeletterd. Ongeveer twaalf procent van de bevolking in Groningen is laaggeletterd.​

Hoe zit het met laaggeletterdheid buiten Nederland?

Laaggeletterdheid is in de meeste westerse landen een omvangrijk probleem. Zweden heeft het hoogste niveau van geletterdheid. Duitsland heeft iets minder laaggeletterden dan Nederland en de meeste andere Europese landen hebben meer laaggeletterden. In het Verenigd Koninkrijk is 23 procent van de bevolking laaggeletterd. In landen als Canada, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk kan tussen de twintig en dertig procent van de bevolking niet rekenen. In de Verenigde Staten is circa 25 procent van de 16 tot 25-jarigen laaggeletterd. In Aziatische, Arabische en Afrikaanse regio’s komt laaggeletterdheid het meest voor. De gemiddelde percentages schommelen er tussen de veertig en vijftig procent. In Zuid-Amerikaanse landen komt laaggeletterdheid iets minder vaak voor (tussen de tien en vijftien procent).​

Bron: Pisa, peilingonderzoek naar de kennis en de vaardigheden van vijftienjarigen in de belangrijkste geïndustrialiseerde landen; CITO; UNESCO Institute for Statistics.

Wie zijn laaggeletterd?

Laaggeletterdheid treft alle geledingen van de bevolking, of het nu gaat om mannen of vrouwen, ouderen of jongeren, werkenden of niet-werkenden. Op het laagste niveau van geletterdheid (IALS niveau 1) functioneert:

  • 42,3 procent van de mensen die de basisschool niet hebben voltooid;
  • 16,2 procent van de werklozen;
  • 9% procent van de beroepsbevolking;
  • 5 procent van de jongeren tussen de 16 en 24 jaar;
  • 21,5 procent van de mensen tussen 55 en 65 jaar;

Bronnen: PiAAC 2013

Waar lopen laaggeletterden tegenaan?

Op het werk hebben laaggeletterden moeite met het:

  • invullen van formulieren;
  • e-mailen;
  • schriftelijk rapporteren;
  • lezen van veiligheidsinstructies;
  • lezen van een memo.

In het dagelijkse leven hebben deze mensen bijvoorbeeld moeite met:

  • invullen van formulieren zoals bijvoorbeeld voor zorgtoeslag, kinderopvang of huurtoeslag;
  • lezen van straatnaamborden;
  • voorlezen van (klein)kinderen;
  • schrijven van een (verjaardags)kaart;
  • geld opnemen bij een pinautomaat;
  • opzoeken van vertrektijden van de trein;
  • schrijven van een klachtenbrief;
  • lezen van recepten uit een kookboek;
  • lezen en begrijpen van gezondheidstips, patiëntenfolders en bijsluiters van medicijnen.

Hoe ontstaat laaggeletterdheid? Wie lopen een verhoogd risico om laaggeletterd te worden?

Mensen:

  • met algemene leer- en gedragsproblemen zoals concentratiestoornissen en een tekort aan discipline, en met specifieke lees- en schrijfproblemen zoals taalzwakte en dyslexie;
  • met een taalachterstand doordat thuis een buitenlandse taal (bijvoorbeeld tweede- en derdegeneratie-immigranten) wordt gesproken;
  • die opgroeien in een omgeving zonder boeken, kranten en tijdschriften;
  • met een problematische thuissituatie;
  • met groot schoolverzuim en weinig opleiding (bijvoorbeeld vanwege ziekte, lichamelijke handicap, spijbelen, voortijdig schoolverlaten of een reizend bestaan);
  • die op school onvoldoende aandacht en begeleiding kregen;
  • bij wie de vaardigheden zijn weggezakt doordat ze deze onvoldoende (kunnen) gebruiken;
  • die moeite hebben om zich aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen, zoals het gebruik van internet, e-mail, geldautomaten en kaartjesautomaten.

Maatschappij

Als het probleem zo groot is, waarom horen we er pas de laatste jaren over?

Laaggeletterden:

  • schamen zich omdat het onderwerp taboe is; ook de samenleving schaamt zich;
  • zijn onzeker door negatieve schoolervaringen;
  • hebben weinig vertrouwen in het eigen leervermogen;
  • hebben vermijding- en compensatiestrategieën ontwikkeld, zoals een goed geheugen;
  • hebben ermee leren leven; lees- en schrijftaken hebben ze uitbesteed aan partner, kinderen, familie of vrienden;
  • zijn zich er soms niet van bewust dat ze een lees- en schrijfprobleem hebben. Een veelgehoorde uitspraak is: ‘Ik kan wel lezen, maar ik begrijp het alleen niet’;
  • weten niet dat ze er iets aan kunnen doen. Ze weten niet dat er speciale cursussen zijn.

Kan de aankomende generatie lezen?

Op de scholen scoren Nederlandse jongeren goed, maar er is ook een grote groep zwakke leerlingen die steeds slechter scoort op lees-, schrijf- en rekentaken. 14,3% van alle 15-jarige leerlingen heeft grote moeite met het begrijpen van hun schoolboeken, doordat deze leerlingen laaggeletterd zijn. Bijna 13% van alle kinderen loopt het risico om op latere leeftijd onder de noemer laaggeletterd te vallen. Een van de redenen is het lage taalniveau van hun ouders, maar ook het lage taalniveau van leid(st)ers in de voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een rol. Uit een onderzoek uit 2009 bleek dat de helft van alle leid(st)ers van de VVE in Amsterdam te maken heeft met een taalachterstand.​

Bron: Resultaten PISA 2009, Het taalniveau van Amsterdamse voorschoolleidsters, 2009 ​

Wat kost laaggeletterdheid de maatschappij?

Laaggeletterdheid kost de maatschappij per jaar 556 miljoen euro. De gezondheidszorg kost bijvoorbeeld jaarlijks 127 miljoen euro. Werkloosheid 26 miljoen euro en en gemiste belastingopbrengsten 144 miljoen euro.​

Bron: PWC, 2013 ​

Neemt het probleem toe of neemt het af?

Beide. Ons leven draait steeds meer om geschreven taal. Mensen worden steeds vaker geacht zelfstandig keuzes te maken op basis van geschreven of digitale informatie. Zo gaat de Rijksoverheid per 2016 over op een compleet digitale dienstverlening. De mate waarin iemand toegang heeft tot informatie is steeds bepalender voor zijn of haar positie in de samenleving. Aan de andere kant groeit het bewustzijn over de problematiek en zijn er steeds meer organisaties die aan de slag gaan.

Leesvaardigheid

Hoe presteren Nederlandse kinderen op het gebied van leesvaardigheid?

Nederlandse kinderen presteren bovengemiddeld ten opzichte van kinderen uit andere landen. Echter, vergeleken met onderzoek uit 2001 presteren de kinderen slechter. Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse kinderen steeds vaker gemiddeld presteren op het gebied van leesvaardigheid. Er bestaan steeds minder goede lezers en steeds meer gemiddelde en slechte lezers. Vooral meisjes presteren slechter in vergelijking tot enkele jaren geleden. Voor een goede leesvaardigheid zijn twee zaken van groot belang: leesbevordering door de school en het stimuleren van leesplezier door ouders. De school dient aandacht te besteden aan de leescultuur en ouders dienen kinderen van huis uit te stimuleren om te lezen. Kinderen geven aan minder vaak te willen lezen: slechts 58 procent leest thuis voor het plezier.

Bron: Dr. Michael Martin en Dr. Ina Mullis, Progress in International Reading Literacy Study, PIRLS 2006

Stichting Lezen & Schrijven

Wanneer en door wie is de stichting opgericht?

Stichting Lezen & Schrijven is van start gegaan op 27 mei 2004. De stichting is een initiatief van H.K.H. Prinses Laurentien der Nederlanden. Zij was tot en met 2013 voorzitter van de stichting. In 2014 werd zij opgevolgd door voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Marja van Bijsterveldt.

Ik wil Lid, Partner of Donateur worden, is dit mogelijk?

​Organisaties en instanties kunnen zich op verschillende manieren aan de stichting verbinden, als Lid, Partner of Donateur. Voor informatie kunt u contact opnemen via 070 302 26 60 of mailen naar info@lezenenschrijven.nl.

Hoe zit het nu eigenlijk met die hoge kosten en feestjes?

De stichting is onafhankelijk en heeft ten doel laaggeletterdheid terug te dringen en te voorkomen. Vragen en antwoorden over de effectiviteit van het werk van de stichting en haar meer dan 500 partners vindt u hier. Het Rijk heeft haar twee hoofdopdrachten gegeven:

  • het agenderen van laaggeletterdheid (actieplan laaggeletterdheid);
  • het organiseren van taalscholing (proefprogramma Taal voor het Leven).

Al deze getallen gaan over het jaar 2013.

Over bestedingen

  • 63 % wordt besteed aan directe operationele kosten (zoals lesmaterialen, het ontwikkelen en afnemen van toetsen, ontwikkelen en verzorgen trainingen, taalhuizen, onderzoek en monitoring, bellijn 0800 023 444 et cetera);
  • 30,6 % van de inkomsten gaat op aan personele lasten (74 medewerkers in oktober 2014);
  • 6 % gaat op aan diverse organisatiekosten (huisvesting, kantoorlasten, afschrijvingen en algemene lasten,dit is niet geheel hetzelfde als overhead kosten);
  • 0,4% is het resultaat om nader te bestemmen.

De gemiddelde overhead per FTE (full time equivalent) bedraagt voor Stichting Lezen & Schrijven in 2013 € 17.900. Dit ligt ver onder het bedrag per fte zoals aangegeven door Ministerie van Financien. Dat is namelijk € 31.000 per FTE (bron: handleiding overheidstarieven 2014).

U kunt het volledige jaarbericht hier inzien.

Voor enkele kostenposten volgt hieronder een toelichting:

De huisvesting van de stichting in Den Haag wordt gehuurd. In 2013 zat de stichting deels aan de Parkstraat en deels aan de Koninginnegracht. Het huidige pand biedt naast de stichting ook onderdak aan de Leescoalitie, MCF en de Nationale Bellijn en wordt tevens gebruikt als trainingslocatie. Het kantoor heeft 944 vierkante meter kantoorruimte en 4 parkeerplaatsen. De huurprijs bedraagt € 10.726 per maand exclusief servicekosten en BTW. Dit is € 11,36 per vierkante meter. Vergelijkbare huisvesting in Den Haag kost € 13,75 per vierkante meter (bron: AOS Group). De werklocaties van de zeven decentrale teams worden door bijvoorbeeld bibliotheken en gemeenten veelal kosteloos ter beschikking gesteld.

Kosten huisvesting Nederland

In mei 2013 werd een huurcontract gesloten voor de Parkstraat nadat met de verhuurder afspraken waren gemaakt over de renovatie. De kosten van de renovatie werden gedeeld in het voordeel van de stichting. De stichting heeft circa € 90.000 bijgedragen aan ICT-infrastructuur, toiletgroepen, keukengroepen en schilderwerk.

De beloning van de directeur staat in relatie tot de omvang van de begroting, het gewicht, de complexiteit en het aantal medewerkers (74). Deze beloning ligt onder de grens die is opgenomen in de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semi-publieke sector (WNT) zoals door OCW in haar subsidievoorwaarden gesteld. Tevens voldoet de beloning aan de VFI regeling beloning directeuren van goede doelen.

Salariskosten

De salarissen van medewerkers zijn marktconform. Ze zijn gebaseerd op een 40-urige werkweek (geen ATV), 25 vakantiedagen per jaar en er is geen sprake van een 13e maand. Daarbij hebben veruit de meeste medewerkers een jaarcontract en wordt geen vast contract in het vooruitzicht gesteld.

De stichting produceert lesmateriaal en toetsen. Om kosten te besparen, is besloten dit in eigen beheer te doen. Gelet op de benodigde oplagen vergt dit inzet van kopieerapparatuur die wordt geleased. De reservering voor deze lease is € 63.000 per 5 jaar, dat is 1.055 euro per maand.

Leasecontract kopieerapparaten

Zoals vele organisaties bereidt de stichting zich voor op de toekomst door scenarioplanning. Zo zijn ook voor het jaar 2015 meerdere scenario’s uitgewerkt, inclusief de financiële planning. Het meest optimistische scenario is in handen van de journalistiek beland, die daar elementen uit hebben overgenomen en het scenario presenteren als realiteit.

Scenarioplanning

Bijeenkomsten van de stichting zijn doelmatig en gericht op kennisdeling. Eenmaal per jaar nodigen wij al onze samenwerkingspartners uit op een nieuwjaarsbijeenkomst, deze wordt met private middelen betaald. Voor het personeel worden twee à drie bijeenkomsten per jaar georganiseerd met een informeel karakter (zoals een zomer BBQ en Sinterklaasbijeenkomst).

Bijeenkomsten en nieuwjaarsreceptie: ‘feestjes’?

Op zondag 5 oktober werd het sprookje De Sprookjessprokkelaar gepresenteerd. Dit sprookje is geschreven door Prinses Laurentien en Paul van Loon en kwam tot stand in nauwe samenwerking met de Efteling. Stichting Natuurpark de Efteling schenkt aan circa 7.000 basisscholen in Nederland en Vlaanderen een exemplaar voor de schoolbibliotheek. Hier is geen subsidie mee gemoeid.

Geen subsidie naar De Sprookjessprokkelaar

In het nieuwe NCRV-programma Zeg Eens B maakt Caroline Tensen zich hard voor de strijd tegen laaggeletterdheid. Stichting Lezen & Schrijven heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de serie door te adviseren en kandidaten aan te dragen. Zij heeft geen financiële bijdrage geleverd.

Geen financiële bijdrage aan Zeg Eens B

Dyslexie

Mijn kind is dyslectisch. Kan de stichting mij helpen?

​Er zijn instanties die gespecialiseerd zijn in het geven van voorlichting over dyslexie. U kunt u richten tot de helpdesk Dyslexie via 0800 5010. U kunt ook kijken op de website van Steunpunt Dyslexie.

Overige vragen

Ik wil een werkstuk maken voor school over laaggeletterdheid, heeft u hier informatie over?

​Alle informatie over laaggeletterdheid in Nederland, vind je hier.

Ik wil als organisatie een project starten, kan dit?

​Stichting Lezen & Schrijven moedigt initiatieven van bedrijven om laaggeletterdheid aan te pakken aan. Kijk onder Aan de slag wat u kunt doen.

Ik wil vrijwilligerswerk doen om laaggeletterdheid te bestrijden, kan dit?

​Dat kan via het proefprogramma Taal voor het Leven.

Hoe zit het nu eigenlijk met die hoge kosten en feestjes?

De stichting is onafhankelijk en heeft ten doel laaggeletterdheid terug te dringen en te voorkomen. Vragen en antwoorden over de effectiviteit van het werk van de stichting en haar meer dan 500 partners vindt u hier. Het Rijk heeft haar twee hoofdopdrachten gegeven:

  • het agenderen van laaggeletterdheid (actieplan laaggeletterdheid);
  • het organiseren van taalscholing (proefprogramma Taal voor het Leven).

Al deze getallen gaan over het jaar 2013.

Over bestedingen

  • 63 % wordt besteed aan directe operationele kosten (zoals lesmaterialen, het ontwikkelen en afnemen van toetsen, ontwikkelen en verzorgen trainingen, taalhuizen, onderzoek en monitoring, bellijn 0800 023 444 et cetera);
  • 30,6 % van de inkomsten gaat op aan personele lasten (74 medewerkers in oktober 2014);
  • 6 % gaat op aan diverse organisatiekosten (huisvesting, kantoorlasten, afschrijvingen en algemene lasten,dit is niet geheel hetzelfde als overhead kosten);
  • 0,4% is het resultaat om nader te bestemmen.

De gemiddelde overhead per FTE (full time equivalent) bedraagt voor Stichting Lezen & Schrijven in 2013 € 17.900. Dit ligt ver onder het bedrag per fte zoals aangegeven door Ministerie van Financien. Dat is namelijk € 31.000 per FTE (bron: handleiding overheidstarieven 2014).

U kunt het volledige jaarbericht hier inzien.

Voor enkele kostenposten volgt hieronder een toelichting:

De huisvesting van de stichting in Den Haag wordt gehuurd. In 2013 zat de stichting deels aan de Parkstraat en deels aan de Koninginnegracht. Het huidige pand biedt naast de stichting ook onderdak aan de Leescoalitie, MCF en de Nationale Bellijn en wordt tevens gebruikt als trainingslocatie. Het kantoor heeft 944 vierkante meter kantoorruimte en 4 parkeerplaatsen. De huurprijs bedraagt € 10.726 per maand exclusief servicekosten en BTW. Dit is € 11,36 per vierkante meter. Vergelijkbare huisvesting in Den Haag kost € 13,75 per vierkante meter (bron: AOS Group). De werklocaties van de zeven decentrale teams worden door bijvoorbeeld bibliotheken en gemeenten veelal kosteloos ter beschikking gesteld.

Kosten huisvesting Nederland

In mei 2013 werd een huurcontract gesloten voor de Parkstraat nadat met de verhuurder afspraken waren gemaakt over de renovatie. De kosten van de renovatie werden gedeeld in het voordeel van de stichting. De stichting heeft circa € 90.000 bijgedragen aan ICT-infrastructuur, toiletgroepen, keukengroepen en schilderwerk.

De beloning van de directeur staat in relatie tot de omvang van de begroting, het gewicht, de complexiteit en het aantal medewerkers (74). Deze beloning ligt onder de grens die is opgenomen in de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semi-publieke sector (WNT) zoals door OCW in haar subsidievoorwaarden gesteld. Tevens voldoet de beloning aan de VFI regeling beloning directeuren van goede doelen.

Salariskosten

De salarissen van medewerkers zijn marktconform. Ze zijn gebaseerd op een 40-urige werkweek (geen ATV), 25 vakantiedagen per jaar en er is geen sprake van een 13e maand. Daarbij hebben veruit de meeste medewerkers een jaarcontract en wordt geen vast contract in het vooruitzicht gesteld.

De stichting produceert lesmateriaal en toetsen. Om kosten te besparen, is besloten dit in eigen beheer te doen. Gelet op de benodigde oplagen vergt dit inzet van kopieerapparatuur die wordt geleased. De reservering voor deze lease is € 63.000 per 5 jaar, dat is 1.055 euro per maand.

Leasecontract kopieerapparaten

Zoals vele organisaties bereidt de stichting zich voor op de toekomst door scenarioplanning. Zo zijn ook voor het jaar 2015 meerdere scenario’s uitgewerkt, inclusief de financiële planning. Het meest optimistische scenario is in handen van de journalistiek beland, die daar elementen uit hebben overgenomen en het scenario presenteren als realiteit.

Scenarioplanning

Bijeenkomsten van de stichting zijn doelmatig en gericht op kennisdeling. Eenmaal per jaar nodigen wij al onze samenwerkingspartners uit op een nieuwjaarsbijeenkomst, deze wordt met private middelen betaald. Voor het personeel worden twee à drie bijeenkomsten per jaar georganiseerd met een informeel karakter (zoals een zomer BBQ en Sinterklaasbijeenkomst).

Bijeenkomsten en nieuwjaarsreceptie: ‘feestjes’?

Op zondag 5 oktober werd het sprookje De Sprookjessprokkelaar gepresenteerd. Dit sprookje is geschreven door Prinses Laurentien en Paul van Loon en kwam tot stand in nauwe samenwerking met de Efteling. Stichting Natuurpark de Efteling schenkt aan circa 7.000 basisscholen in Nederland en Vlaanderen een exemplaar voor de schoolbibliotheek. Hier is geen subsidie mee gemoeid.

Geen subsidie naar De Sprookjessprokkelaar

In het nieuwe NCRV-programma Zeg Eens B maakt Caroline Tensen zich hard voor de strijd tegen laaggeletterdheid. Stichting Lezen & Schrijven heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de serie door te adviseren en kandidaten aan te dragen. Zij heeft geen financiële bijdrage geleverd.

Geen financiële bijdrage aan Zeg Eens B