Geletterde, probeer ons te begrijpen

Deze week debatteert de Tweede Kamer over de begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De aanpak van laaggeletterdheid mag in dit debat niet ontbreken. 2,5 miljoen mensen in ons land zijn laaggeletterd [1]*. De kloof tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden groeit. Taalambassadeurs hebben ervaren hoe het is om laaggeletterd te zijn. Zij weten hoe het is om niet goed mee te kunnen doen in onze maatschappij. Voor u als lezer en voor alle politici hebben zij de volgende boodschap.

Ieder van ons heeft een andere reden waarom hij of zij laaggeletterd is. De één was als kind ziek en heeft daardoor niet goed les gekregen. Een ander klom liever in bomen, dan dat hij een boek las. Wij komen soms uit grote families, en zijn toch de enige broer of zus die niet kan lezen en schrijven. Sommigen van ons komen uit een ander land en hebben een andere eerste taal. Meestal zijn wij gewoon hier in Nederland geboren. Wij zijn jong, wij zijn oud. Wij zijn man, wij zijn vrouw. Wij zijn werkloos. Wij werken in een fabriek. Wij zijn eigen baas. Wij wonen in Amsterdam, ’s Gravenzande, Beuningen, Leeuwarden en Urk.

Als je niet goed kunt lezen en schrijven, is dat een handicap in je leven. Bankzaken doen is bijvoorbeeld heel erg moeilijk. En ook administratie bijhouden. Rekeningen zijn vaak niet in eenvoudige taal geschreven. Soms ondertekenen we brieven, die we eigenlijk niet begrijpen. Met boetes en schulden als gevolg. Daarom vragen wij instanties: schrijf in eenvoudige taal. Met korte paragrafen. Die logisch zijn opgebouwd. Vraag eens aan een Taalambassadeur om advies te geven. Dat doen we vaker en graag: bij de belastingdienst, bij het UWV, bij deurwaarders. Het opent ogen.

Ook bijsluiters van medicijnen zijn onbegrijpelijk. Veel van ons hebben het meegemaakt: verkeerde medicijnen aan onze kinderen gegeven. Te veel tekst. Moeilijke woorden. Mondelinge uitleg helpt. Daarom vragen wij aan dokters: vraag aan mensen of ze goed genoeg kunnen lezen en schrijven. Zorg voor een extra consult, zodat er genoeg tijd is voor uitleg.

Ook diëtisten kunnen hun werk verbeteren. Wij begrijpen dat pak aan papier niet, waarin staat uitgelegd wat we wel en niet moeten eten. Geef ons die informatie op een andere manier. Korte teksten. Meer beelden. Meer uitleg van persoon tot persoon.

Geletterde, probeer ons te begrijpen

Wij verbazen ons als werkgevers hun ogen sluiten voor laaggeletterdheid. Want veel mensen die niet goed kunnen lezen en schrijven, werken gewoon. Maar zij kunnen veiligheidsregels niet lezen, bijscholingscursussen moeilijk volgen, formulieren voor personeelszaken niet goed of snel genoeg invullen. Maar vooral: zij voelen zich onzeker. Zitten minder goed in hun vel. Als baas zou je je dat moeten aantrekken. En zorgen voor een goede cursus voor je mensen, zoals andere bedrijven doen.

Voor ons is het moeilijker om met openbaar vervoer te reizen. Want wij kunnen borden niet snel genoeg begrijpen. Treinkaartjes kopen bij een automaat is lastig. Rijexamen doen met theorie is vaak onmogelijk. Ondertiteling op televisie kunnen wij niet volgen. Het is moeilijker onze kinderen voor te lezen of te helpen met huiswerk. Er zijn eigenlijk zo veel dingen meer ingewikkeld.

Het is niet makkelijk om toe te geven dat je laaggeletterd bent. Mensen denken snel dat je dom bent. Daarom durven veel mensen er niet voor uit te komen. Wij hebben die schaamte overwonnen, en proberen als Taalambassadeur zoveel mogelijk mensen te overtuigen om ook op cursus te gaan. Dat gaat steeds beter. 

Zoals wij zijn er 2,5 miljoen mensen in Nederland. Ieder heeft zijn eigen reden en zijn eigen beperkingen. U leest deze krant. Als geletterde kunt u zich moeilijk een voorstelling maken van hoe het is om laaggeletterd te zijn. Daarom schrijven wij dit artikel. Wij wonen in hetzelfde land. Het is belangrijk dat wij elkaar begrijpen. Samen kunnen wij ervoor zorgen dat iedereen in Nederland mee kan doen.

Namens alle laaggeletterden van Nederland,

Dicky Gingnagel (Amsterdam)
Dick Voogd ('s Gravenzande)
Hans Kasser (Beuningen)
Tineke Leyten (Leeuwarden)
Ronnie de Boer (Urk)

Taalambassadeurs van Stichting Lezen & Schrijven en Stichting ABC.

Bron: Nederlands Dagblad (Opiniredactie)

[1]* Laaggeletterdheid is een term voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Mensen die laaggeletterd zijn, zijn geen analfabeten. Ze kunnen wel lezen en schrijven, maar beheersen niet het eindniveau vmbo of niveau mbo-2/3.