Wereldarmoededag: meer aandacht nodig voor laaggeletterdheid bij aanpak schulden

Vandaag op Wereldarmoededag publiceert Stichting Lezen & Schrijven een nieuw onderzoek naar schuldenproblematiek en laaggeletterdheid. Economisch gaat het goed met Nederland. Maar dat geldt niet voor iedereen. De sociale kloof groeit tussen hoog en laagopgeleiden. Het aantal laaggeletterden neemt toe. Zij leven veel vaker en langer in armoede dan mensen die geletterd zijn. Om aandacht te vragen voor deze problematiek publiceert Stichting Lezen & Schrijven vandaag dit onderzoek.

Naar schatting hebben bijna 1,4 miljoen huishoudens in Nederland problematische schulden of een risico daarop (Panteia, 2015). Er is een sterke relatie is tussen schuldenproblematiek en laaggeletterdheid: 50,3% van de mensen met financiële problemen is waarschijnlijk laaggeletterd (Keizer, 2018). In opdracht van Stichting Lezen & Schrijven heeft onderzoeksbureau Ecorys onderzocht in hoeverre moeite met taal en/of rekenen een rol speelt bij het ontstaan van schulden en de omgang ermee. Door middel van diepte-interviews met ervaringsdeskundigen zijn de onderzoekers tot de volgende inzichten gekomen.

Oorzaak van schulden

Uit de interviews blijkt dat mensen die laaggeletterd zijn in de schulden komen door oorzaken die bij ieder ander ook tot schulden leiden (slechte economische situatie, laag inkomen, gebeurtenissen in persoonlijk leven etc.). Maar er zijn twee oorzaken die bij laaggeletterden meer voorkomen dan bij andere mensen: ‘beperkt inzicht in administratie’ en ‘misbruik door kwetsbaarheid’. Schulden ontstaan doordat mensen onvoldoende overzicht hebben van hun inkomsten en uitgaven. Daarnaast zijn zij afhankelijk van de hulp van anderen. Dit maakt hen kwetsbaar en vergroot de kans dat anderen misbruik maken van hun situatie.

Aanpakken van schulden

Het onderzoek laat zien dat laaggeletterdheid invloed heeft op de omvang van schulden. Het zorgt er in veel gevallen voor dat betalingsachterstanden uitgroeien tot problematische schulden. Mensen raken in paniek wanneer zij brieven van schuldeisers niet kunnen lezen en stoppen brieven weg. Ook wachten de geïnterviewden soms te lang met het inschakelen van hulp, omdat ze zich schamen voor hun beperkte taal- en rekenvaardigheden. Hun schulden liepen hierdoor op.

Oproep aan instanties

De geïnterviewden roepen instanties op om hun brieven te versimpelen en te laten test door laaggeletterden. Daarnaast een dringend advies om tijdig persoonlijk contact op te nemen wanneer schulden ontstaan en oplopen. De angst bestaat dat door digitalisering laaggeletterden steeds vaker in de problemen komen. Het gebruik van DigiD is een voorbeeld daarvan: ‘je wilt niet voor je meest persoonlijke zaken afhankelijk zijn van anderen.’ Een oproep aan professionals om meer alert te zijn op laaggeletterdheid. Vooral de professionals die dichtbij mensen staan. Zodat zij laaggeletterdheid kunnen signaleren en bespreken.

Aanbevelingen

Schuldenproblematiek is deels te voorkomen door mensen meer weerbaar te maken.  Vervolgonderzoek moet uitwijzen wat daarvoor de juiste aanknopingspunten bij laaggeletterden. Daarnaast is het belangrijk om bij de aanpak van schulden, mensen ook te ondersteunen bij het vergroten van hun financiële vaardigheden, zodat de schulden niet opnieuw ontstaan. Omdat schaamte belemmert dat mensen hulp zoeken, is het essentieel dat instanties kiezen voor vroegtijdig persoonlijke contact. Stichting Lezen & Schrijven onderschrijft de aanbevelingen van zowel de deelnemers als de onderzoekers van harte. 

Bekijk ook de eerder verschenen onderzoeken naar schulden en laaggeletterdheid:

https://www.lezenenschrijven.nl/over-laaggeletterdheid/onderzoeken/ (onderzoekscategorie ‘geld’)