Wijkaanpak Oss: aandacht voor laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden

In Ruwaard, een wijk in Oss, werken zorg- en welzijnspartners samen om gezondheid te verbeteren. Laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden spelen daarbij een rol. Enkele doelen van deze wijkaanpak zijn bewustwording en elkaar kennen zodat mensen met zorgvragen goed worden geholpen. Daniëlle van Tilburg (tot voor kort taalhuiscoördinator) en Marieke Bootsma (collectieve gezondheidsbevordering GGD Brabant) leggen uit wat deze wijkaanpak inhoudt. “Het Taalhuis heeft de expertise op het thema laaggeletterdheid en de GGD het netwerk in de wijk. We konden de krachten bundelen.” 

Proeftuin Ruwaard 

De aandacht voor laaggeletterdheid ontstond binnen het project ‘Proeftuin Ruwaard’. Marieke: “Proeftuin Ruwaard is een samenwerkingsverband van diverse organisaties in zorg, welzijn en wonen. De gemeente en zorgaanbieders werken samen om de leefbaarheid en gezondheid in de wijk te versterken, en dat tegen lagere kosten. Zij werken op een andere manier dan gebruikelijk: wijkbewoners bedenken zelf oplossingen en instanties ondersteunen hen daarbij. De wijkbewoner gaat met zijn vraag niet naar het kantoor van een instantie, maar de verschillende organisaties gaan samen met de wijkbewoner in zijn of haar huis om de tafel zitten. Bij die insteek is het niet handig als er telkens nagedacht moet worden over de vraag wie welke kosten moet dragen, daarom werken we met één budget. Daardoor is er meer ruimte voor andere oplossingen en preventie. In de proeftuin werken onder andere de gemeente Oss, zorgverzekeraars CZ en VGZ, BrabantZorg, ONS welzijn, BrabantWonen, en de GGD samen.” 

Krachten bundelen 

Vanuit haar rol als Taalhuiscoördinator was Daniëlle al bezig met het trainen van de sociale teams in het herkennen van laaggeletterdheid en doorverwijzen. “Daar kwamen nog niet veel doorverwijzingen uit voort. We wilden daarom ook de zorg bij de aanpak van laaggeletterdheid betrekken, omdat laaggeletterden vaker naar de huisarts gaan en een minder goede gezondheid hebben of ervaren. Daarom hebben we de Proeftuin erbij betrokken.” Marieke vult aan: “Vanuit de Proeftuin Ruwaard en Project ‘Gezond In De Stad’ waren we ook al met het thema laaggeletterdheid bezig. Op basis van een wijkprofiel zagen we dat er in Ruwaard in verhouding meer mensen wonen die moeite hebben met lezen en schrijven dus daar wilden we wat mee doen. Daniëlle had de expertise op het gebied van laaggeletterdheid en als Proeftuin Partners het netwerk in de wijk. We konden dus de krachten bundelen.” 

Training voor 2 doelgroepen 

Ook de zorgprofessionals vonden het belangrijk hiermee aan de slag te gaan. Marieke: “Verpleegkundigen vertelden dat mensen soms niet op afspraken komen. Zij vroeg zich af, ‘hebben bewoners misschien iets anders nodig, komen onze adviezen wel aan, begrijpen patiënten wat we verwachten?’ Want met zorgplannen en formulieren is er best veel schriftelijke communicatie. We hebben daarom huisartsen en andere zorg- en welzijnsprofessionals getraind. Het doel was om laaggeletterdheid te signaleren en om het te bespreken. Voorheen linkten de professionals de vragen die ze hadden niet aan laaggeletterdheid maar door de training vielen er allemaal kwartjes. We hebben in de training geoefend met een trainingsacteur. De professionals vonden dat heel waardevol. We oefenden onder andere de ‘terugvraagmethode’. Dat wil zeggen dat een huisarts bijvoorbeeld vraagt ‘kunt u mij vertellen wat u zo uw vrouw vertelt?’ om te checken of een boodschap is aangekomen. 

Ook vrijwilligers uit de wijk zijn getraind, door Deniz Özkanli van Stichting Lezen & Schrijven samen met Wim Sabel, Taalambassadeur. Bij de vrijwilligers was de onbekendheid met het thema groter. Wim kon heel goed vertellen wat dat voor je leven betekent als je niet goed kunt lezen en schrijven. Het doel van deze training was om de kennis over het thema te vergroten en om laaggeletterdheid te signaleren.” 

Thematafels 

Na deze fase van bewustwording, is er voor de professionals een avond met thematafels georganiseerd. Danielle: “We hebben met elkaar besproken welke thema’s in de wijk spelen en wat voor vervolgstappen we samen gaan zetten. Uit die avond zijn twee speerpunten naar voren gekomen. Allereerst gaan we aan de slag met communicatie. Het gaat dan om de mondelinge communicatie met bewoners maar ook de schriftelijke communicatie vanuit organisaties. Ook werken we eraan om het thema in de aandacht te houden, in samenwerking met de wijkkrant de Rucreant en door per organisatie aandachtsfunctionarissen aan te stellen. Het tweede speerpunt is om het pas gestarte initiatief de formulierenbrigade verder vorm te geven. Werkgroepen gaan hiermee aan de slag.” 

Meerwaarde 

De meerwaarde die al wordt gezien, is dat zorgprofessionals elkaar nu beter kennen. Marieke: “De Proeftuin-partners zijn één gezicht naar buiten toe. Het is voor een bewoner niet belangrijk wie hij aanspreekt, maar hij weet dat hij geholpen wordt omdat we elkaar makkelijk weten te vinden.” 

Wilt u meer weten over deze wijkaanpak in Oss? Neem dan contact op met Deniz Özkanli via denizozkanli@lezenenschrijven.nl.