Het belang van basisvaardigheden

Dagvoorzitter Bruno Fermin (Fondsmanager bij SBCM) benadrukte tijdens de opening waarom basisvaardigheden zo’n urgen thema zijn. Uit recente inzichten blijkt namelijk dat het niveau van basisvaardigheden onder druk staat.  In de praktijk weten hoger opgeleiden makkelijk de weg te vinden naar een cursus of opleiding. Dit gaat helaas vaak niet op voor mensen die praktisch zijn opgeleid. Zij hebben ook vaker negatieve leerervaringen gehad, waardoor de drempel om te leren hoger ligt. Voor hen is ondersteuning nodig om gemotiveerd te raken en zichzelf verder te ontwikkelen.

Juist voor sociaal ontwikkelbedrijven ligt daar een belangrijke opgave. Werken aan basisvaardigheden is namelijk geen ‘extra taak’. Het is een randvoorwaarde voor ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid. Lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden vormen de basis om te kunnen werken, leren en doorgroeien.

IMPULS: praktijkgericht lesmateriaal

In 2024 startten wij het IMPULS-project. Samen met SBCM ontwikkelden wij een nieuwe praktische aanpak om basisvaardigheden zoals taal, rekenen en digitale vaardigheden te versterken op de werkvloer. Het uitgangspunt was om niet iets te bedenken vóór de praktijk, maar door te ontwikkelen mét de praktijk.

Daarbij is eerst gekeken naar wat er al was, waar behoeftes lagen en hoe de aanpak van meerwaarde kon zijn. Het resultaat: vijf korte trainingen, gebaseerd op herkenbare situaties uit het dagelijks leven en het werk. De trainingen gaan over boodschappen doen, gezond eten, meten en wegen, routeplannen en verlof aanvragen. Om leren nog laagdrempeliger te maken is er ook een ‘maatjestraining’ ontwikkeld. Deze leert collega’s om, als maatje, andere collega’s te steunen met het leren.  

De opzet is bewust praktisch, laagdrempelig en flexibel gehouden. Hierdoor kunnen organisaties goed zelf bepalen wat past bij hun werksituatie. De materialen zijn voorafgaand aan lancering bij vijf werkontwikkelbedrijven getest.

De aanpak helpt organisaties in de ontwikkeling van sociaal werkbedrijf naar werk-ontwikkelbedrijf. Leren en ontwikkelen worden hierbij een vanzelfsprekend onderdeel van het werk. Het gaat daarbij niet alleen om vaardigheden, maar bijvoorbeeld ook om thema’s als ‘erbij horen’, ‘meedoen’, ‘zelfvertrouwen opbouwen’ en ‘nieuwe dingen durven leren’.

Wat werkt in de praktijk?

De manier waarop leren wordt aangeboden maakt het verschil
Een veilige leeromgeving, kleine groepen en ruimte om te oefenen zorgen ervoor dat werknemers zich durven ontwikkelen. Karen Weeda, Product- en Instrumentontwikkelaar Rotterdam Inclusief, benadrukte het belang hiervan tijdens de leersessie: “Neem de tijd om een veilige omgeving te creëren. Dan durven mensen te leren.”

Basisvaardigheden als vast onderdeel op de agenda
Werken aan basisvaardigheden vraagt ook om ruimte aan de organisatiekant. Uit de gesprekken die plaatsvonden tussen de aanwezige jobcoaches en consulenten Arbeidsontwikkeling werd duidelijk dat dat niet altijd even vanzelfsprekend is. 

De dagelijkse praktijk vraagt vaak om productie en resultaat. Juist daarom is het belangrijk om leren bewust te organiseren en prioriteit te geven. Marcel Stouten, Trainer bij werk-leerbedrijf Lucrato zei hierover: “Maak echt tijd vrij voor ontwikkeling van basisvaardigheden door structureel een deel van de tijd te reserveren voor leren.” Hij benadrukte hierbij ook het belang van werkleiders en teamleiders: zij spelen een sleutelrol in de dagelijkse praktijk van werknemers. Door hen actief te betrekken kan leren daadwerkelijk een plek op de werkvloer krijgen.

Herkennen: het begint bij opletten en goed luisteren

Tijdens de bijeenkomst kwam ook aan bod hoe je iemand kunt herkennen die moeite heeft met basisvaardigheden. “In de praktijk is dat niet altijd eenvoudig,” stelt onze adviseur Michiel Sträter. “Signalen zijn vaak indirect en blijven daardoor soms lang onder de radar.” Voorbeelden van signalen zijn:

• het invullen van formulieren vermijden;
• moeite hebben met digitale werkprocessen;
• smoesjes verzinnen (‘ik ben mijn bril vergeten’);
• ergens omheen werken.

Deze signalen kúnnen wijzen op moeite met basisvaardigheden. Ze zijn daarom een aanleiding om het gesprek aan te gaan.  

Van bewustwording naar een plan van aanpak

Na het herkennen volgt de vraag hoe je de situatie goed kunt aanpakken. Het is belangrijk om eerst de situatie goed in kaart te brengen. Welke mensen heb je in huis, en waar liggen hun uitdagingen? Daarna volgt de vraag wat je wilt bereiken en hoe je dit organiseert. Draagvlak is het vertrekpunt om duurzaam verschil te kunnen maken. Maak daarom een plan van aanpak waarin dit ook opgenomen is. Inventariseer welke scholing mogelijk is en welke financiële mogelijkheden er mogelijk zijn. En hoe de aanpak geborgd kan worden. Bijvoorbeeld door het thema basisvaardigheden te verwerken in de cyclus van ontwikkelgesprekken of door screenings in te zetten als onderdeel van het recruitmenttraject.

Van inzicht naar actie

In het laatste deel van de bijeenkomst gingen deelnemers zelf aan de slag met de vraag ‘wat ga jij morgen doen om met basisvaardigheden aan de slag te gaan?’ Zij presenteerden daarna in groepjes hun plannen.

Zelf aan de slag met de materialen?

Alle materialen van SW-Impuls zijn gratis te downloaden via de website van SBCM via SBCM.nl/impuls.

Hulp bij een duurzame aanpak op maat

Bij Stichting Lezen en Schrijven ontwikkelen wij kosteloos maatwerk aanpakken voor bedrijven, O&O-fondsen en brancheorganisaties. Lees hier meer over op de pagina ‘Duurzaam basisvaardigheden verbeteren op de werkvloer’.