Kennisblad Laaggeletterdheid in Nederland

Wat is laaggeletterdheid?

Je bent als volwassene laaggeletterd, als je moeite hebt met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak heb je dan ook beperkte digitale vaardigheden. Dan vind je bijvoorbeeld omgaan met een computer of een smartphone lastig. Niet goed kunnen lezen, schrijven en/of rekenen heeft gevolgen. Je vindt bijvoorbeeld minder snel een baan of hebt minder grip op je geldzaken. Een volwassene die laaggeletterd is, is geen analfabeet. Een laaggeletterde kan wel lezen en schrijven, alleen niet goed genoeg om helemaal mee te doen in de samenleving.
 

 

Hoeveel mensen zijn laaggeletterd?

  • In Nederland zijn er 3 miljoen laaggeletterden (16 tot en met 75 jaar). Daarvan hebben bijna 2,2 miljoen mensen van 16 tot 65 jaar moeite met taal en / of rekenen. En bijna 860 duizend van 65 tot en met 75 jaar hebben moeite met taal en /of rekenen.1
  • Iets minder dan de helft (44%) van de laaggeletterden van 16 tot 65 jaar heeft Nederlands als moedertaal.1
  • Meer ouderen dan jongeren zijn laaggeletterd.1
  • Laaggeletterden hebben niet het taal- of rekenniveau dat je aan het eind van een vmbo-, mbo 2- of mbo 3-opleiding zou moeten hebben.

 

Werk

Meer dan de helft (57 procent) van de laaggeletterden werkt.2 58.000 mensen hebben geen betaalde baan omdat zij moeite hebben met taal en/of rekenen. Zij lopen daardoor met elkaar € 167 miljoen aan netto inkomen mis.3

  • Vergeleken met niet-laaggeletterden geldt dat laaggeletterden:
  • meer moeite hebben met werk zoeken en vinden3,4;
  • vaker ziek zijn5;
  • vaker afhankelijk zijn van een uitkering6;
  • meer moeite hebben met digitale vaardigheden. Terwijl digitale vaardigheden steeds belangrijker zijn op de werkvloer.2

 

Schulden en armoede

Bijna 100.000 mensen leven in armoede door laaggeletterdheid. Dit kost onze samenleving € 95 miljoen per jaar.3

Vergeleken met niet-laaggeletterden geldt dat laaggeletterden: 

  • vaker minder zelfredzaam zijn3,6;
  • vaker financiële problemen hebben7,8;
  • vaker lang in armoede leven3,6;
  • vaker schuldhulpverlening nodig hebben.9
  • En ze kunnen zelf vaak niet de juiste weg naar die hulp vinden.10

 

Gezondheid

Laaggeletterdheid kost onze samenleving € 257 miljoen per jaar aan extra gezondheidszorg.3 Vergeleken met niet-laaggeletterden geldt dat laaggeletterden:

  • vaker minder gezond zijn en zich minder gezond voelen8,11;
  • meer kans hebben om eerder te sterven11,12;
  • meer gebruikmaken van de zorg van huisarts en ziekenhuis11;
  • minder gebruikmaken van zorg vooraf en van nazorg.1
     

 

Ouderbetrokkenheid 

Vergeleken met kinderen van niet-laaggeletterde ouders geldt dat kinderen met laaggeletterde ouders: 

  • minder goed presteren op school17;
  • thuis minder in taal worden gestimuleerd.18 Verder geldt dat kinderen:
  • met zeer betrokken ouders gemotiveerder zijn en een beter zelfbeeld hebben19;
  • van een taalachterstand op jonge leeftijd last houden tijdens hun schoolloopbaan.20
     

 

Onderwijs 

Ook jongeren lopen het risico laaggeletterd te worden. Te veel jongeren: 

  • hebben aan het eind van de basisschool een achterstand in schrijfvaardigheid14;
  • hebben aan het eind van de basisschool een lichte achterstand in rekenen en wiskunde13;
  • hebben als ze 15 jaar zijn een leesachterstand15;
  • vinden als ze 15 jaar zijn lezen niet leuk.15 

Deze achterstanden komen door persoonlijke kenmerken, door de situatie thuis en het onderwijs, de school en de docent. Deze oorzaken beïnvloeden elkaar.16

 

Wat levert het verbeteren van basisvaardigheden op?

Voor de laaggeletterde: 

Het volgen van een cursus levert veel op 21, 22, 23. Een deelnemer:

 

Voor de samenleving 

  • Lagere maatschappelijke kosten dankzij: minder armoede, lagere zorgkosten, meer inkomsten uit werk.3
  • Meer Nederlanders doen mee in de samenleving. Doordat zij brieven beter begrijpen, meer zelfvertrouwen hebben en digitaal goed mee kunnen doen.7
  • Minder werkloosheid. Meer mensen kunnen werken door verbeterde taal- en rekenvaardigheden. 7, 22, 23

 

Voor werkgevers 

  • Minder kosten doordat medewerkers: minder ziekteverzuim hebben, minder fouten op het werk maken, sneller certificaten halen.24
  • Meer tevredenheid bij medewerkers en klanten.25
  • Meer inkomsten door een hogere productiviteit.24

 

Aanpak laaggeletterdheid in gemeenten 

Sinds 2020 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de ontwikkeling, uitvoering en monitoring van de aanpak van laaggeletterdheid. Stichting Lezen en Schrijven ondersteunt gemeenten als onafhankelijk adviseur bij beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering. We stimuleren innovatie en delen kennis. Benieuwd wat we in uw gemeente kunnen betekenen? Neem dan contact op met uw regionale adviseur. Of kijk voor meer informatie op www.lezenenschrijven.nl/voor-gemeenten.

Hulp nodig of meer weten?

Neem contact op met een van onze adviseurs.

Petra Luteijn

Adviseur